Geçmişin Sesi

Hero, ölen Leandros’un ardından yas tutuyor (1635–1637), ressam Jan van den Hoecke, Kunsthistorisches Museum Wien, Wikimedia Commons, Kamu malı (Public Domain). Antik Yunan mitolojisinin en dokunaklı aşk hikâyelerinden biri Hero ile Leandros’a aittir. Hero, Afrodit’in rahibesi olarak Sestos’ta yaşar; güzelliği ve saflığıyla tanınır. Leandros ise karşı kıyıda, Abydos’ta yaşayan genç bir delikanlıdır. İki kıyıyı ayıran Hellespontos'ta (bugünkü Çanakkale Boğazı) filizlenen bu aşk, denizin dalgaları kadar zorlu ve engellerle doludur. Onlar için mesafe yalnızca bir suyun ötesidir, ama o suyun tehlikeleri aşklarının kaderini belirleyecektir. Leandros, her gece Hero’ya kavuşabilmek için boğazı yüzerek geçer. Hero ise ona yol gösterebilmek için kulesinin tepesinde bir fener yakar. Işığın rehberliğiyle yolunu bulan Leandros, soğuk ve güçlü akıntılara rağmen her gece sevdiğinin yanına varır. Bu buluşmalar onların aşkını daha da derinleştirir; iki kıyıyı birleştiren en güçlü bağ, kalplerind...

Michelangelo Merisi da Caravaggio, Narcissus (1597–1599), Galleria Nazionale d’Arte Antica, Roma. Narcissus ve Echo’nun öyküsü, Antik Yunan mitolojisinin önemli anlatılarından biridir. Narcissus (Nergis), güzelliğiyle tanınan bir gençtir. Çevresindeki insanların ilgisine kayıtsız kalır ve kimseyi sevmez. Echo (yankı) ise bir orman perisidir (nymph). Tanrıların verdiği ceza nedeniyle sadece başkalarının söylediği son sözleri tekrar edebilir. Echo, Narcissus’a ilgi duyar fakat konuşma kısıtlılığı nedeniyle duygularını ifade edemez. Echo, Narcissus tarafından reddedildikten sonra ormana çekilir ve zamanla yok olur, geriye sadece sesi kalır. Bu durum mitolojide yankının kaynağını açıklamak için kullanılır. Narcissus ise bir gölette kendi yansımasını görür. Onu gerçek bir kişi sanarak yaklaşır, fakat yansımasına ulaşamaz. Kendi görüntüsüne olan ilgisi zamanla onu tüketir ve ölümüne yol açar. Ölümünden sonra tanrılar onu, güzelliğini simgeleyen ve günümüzde nergis (Narcissus) olarak bil...

  " Augustus of Prima Porta " ( Prima Portalı Augustus) , fotoğraf: Michal Osmenda, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0 Prima Portalı Augustus heykeli, Roma İmparatorluğu’nun kurucusu Augustus’u hem politik hem de kültürel açıdan idealize eden en önemli eserlerden biridir. Roma sanatında propaganda ve imparatorluk ideolojisinin görsel bir ifadesi olarak değerlendirilen bu heykelde, Augustus genç, güçlü ve kusursuz bir lider olarak betimlenir. Amacı yalnızca bir portre sunmak değil, imparatorun Roma halkı ve tanrılar nezdindeki konumunu da güçlendirmektir. Bu devasa eser, yaklaşık 2,04 metre yüksekliği ve 1.000 kg ağırlığıyla, Augustus'un sadece fiziksel varlığını değil, aynı zamanda imparatorluk otoritesinin ağırlığını da temsil eder. Heykelin duruşu, klasik Yunan heykel sanatının etkilerini yansıtır. Augustus sağ elini ileri uzatmış bir hitabet pozu ( adlocutio ) içindedir; bu, onun yalnızca askeri bir lider değil, aynı zamanda bilge bir devlet adamı olarak da görülmesini sa...

Olympia’daki Zeus Heykeli , Antoine-Chrysostome Quatremère de Quincy, 1815, Wikimedia Commons, Kamu malı (Public Domain). Olympia’daki Zeus heykeli, MÖ 5. yüzyılda ünlü heykeltıraş Phidias tarafından yapılmış olup Antik Dünyanın Yedi Harikası arasında sayılan görkemli bir başyapıttır. Yaklaşık 12–13 metre yüksekliğe ulaşan bu altın-fildişi (krizelafantin) heykel, oturur pozisyondaki Zeus’u tasvir eder ve görkemiyle antik dönemde birçok yazarın dikkatini çekmiştir. Antik yazarlar arasında Strabon, heykelin olağanüstü boyutlarını özellikle vurgulayarak, tanrının ayağa kalkması halinde tapınağın çatısını yıkacağını aktarır (Strabon, Geographica , 8.3.30). Pausanias ise tapınağı gezdiğinde heykelin elinde Zafer tanrıçası Nike’yi, diğer elinde ise kartal figürlü bir asayı tuttuğunu ve tahtının mitolojik kabartmalarla süslendiğini ayrıntılı biçimde betimler (Pausanias, Description of Greece , 5.11.1). Heykel, Olympia’daki Zeus Tapınağı’nın merkezinde yer alıyordu; hem tanrıya duyulan sa...

Charioteer of Delphi" (Delphi Arabacısı), fotoğraf: Yair Haklai, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 Delphoi (Delphi) Arabacısı, antik Yunan bronz heykel sanatının en önemli ve nadir örneklerinden biridir. MÖ 478–474 yılları arasında yapılan heykel, Pythia Oyunları’nda kazanılan bir zaferin ardından Sicilya’daki Gela tiranı Polyzalos tarafından Delphoi Apollon Tapınağı’na adak olarak sunulmuştur. 1896 yılında Delphoi’deki kutsal alanda yapılan kazılar sırasında ortaya çıkarılan heykel, aslında bir araba ve dört atla birlikte daha büyük bir kompozisyonun parçasıydı; günümüze yalnızca sürücü figürü ulaşmıştır. Yaklaşık 1,80 metre boyundaki heykel, bronz dökümünde kayıp mum tekniğinin başarılı bir uygulamasını gösterir. Baş, gövde, kollar ve ayaklar ayrı ayrı dökülmüş ve özenle birleştirilmiştir. Oniks taşından kakmalı gözler, bakırdan işlenmiş dudaklar ve gümüş detaylı saç bandı, esere olağanüstü bir gerçeklik kazandırır. Figürün giydiği uzun tunik (xystis), alt kısımlarda düz ve ağır k...

Herodotos’un mermer büstü, Roma kopyası, fotoğraf: Marie-Lan Nguyen, 2009, Wikimedia Commons, Kamu malı (Public Domain). Herodotos, MÖ 484 yılında  Halikarnassos şehrinde (günümüz Bodrum)  doğmuş ve MÖ 425 civarında ölmüştür. Romalı hatip Cicero tarafından “Tarihin Babası” (pater historiae) olarak anılan Herodotos, tarihe dair ilk kapsamlı yazılı eserlerden birini kaleme almıştır. Onun tarih anlayışı, yalnızca olayların kronolojik sıralamasını vermekle kalmaz; bu olayların meydana geldiği coğrafya, kültür ve toplumsal yapıyı da detaylı bir şekilde aktarır. Böylece, tarih yazımında insanı merkeze alan ve anlatısal bir yaklaşımı benimseyen ilk isimlerden biri olmuştur. Herodotos hayatı boyunca merak ve araştırma isteğiyle birçok yolculuk yapmış, Mısır'dan Mezopotamya'ya, Anadolu'dan Karadeniz kıyılarına kadar pek çok bölgeyi gezmiştir. Gezip gözlemledikleri ve topladığı bilgiler, onun eserinin içeriğinin şekillenmesinde önemli bir rol oynamıştır. Dokuz kitaptan oluşan ünlü ...

Atina Okulu, ressam Rafaello Sanzio, 1511. Raffaello Sanzio tarafından 1509 ile 1511 yılları arasında yapılan "Atina Okulu" freski, Vatikan’daki Apostolik Sarayı'nda bulunan Stanza della Segnatura odasının bir duvarını kaplamaktadır. Ölçüleri yaklaşık 500 cm × 770 cm olan eser, Rönesans sanatının hem teknik hem de kavramsal açıdan en önemli örneklerinden biri kabul edilmektedir. Büyük boyutları ve detaylı kompozisyonu, freski yalnızca bir duvar resmi olmaktan çıkararak, dönemin entelektüel atmosferini yansıtan kapsamlı bir görsel manifesto haline getirmiştir. Freskte merkezi figürleri Platon ve Aristoteles oluşturur. Platon bir eliyle göğe işaret ederken, Aristoteles elini yere yönlendirmektedir. Bu jestler, idealizm ile gerçekçilik arasındaki felsefi ayrımı simgeler. Mekân, güçlü bir merkezi perspektif ile kurgulanmıştır; figürler simetrik bir düzen içinde yerleştirilmiştir. Mimari arka plan, dönemin ünlü mimarı Bramante’nin tasarımlarına göndermeler taşır ve Rönesans’ı...

Celsus Kütüphanesi, Foto : M. Özveren. Celsus Kütüphanesi, Efes Antik Kenti'nin en önemli yapılarından biri olup, Roma dönemi mimarisinin zarif örneklerinden biridir. M.S. 110–135 yılları arasında, Roma konsülü Tiberius Iulius Celsus Polemaeanus'un anısına oğlu Gaius Iulius Aquila tarafından inşa ettirilmiştir. Yapı hem kütüphane olarak hem de Celsus’un mezarı olarak kullanılmıştır. Kütüphane, yaklaşık 12.000 parşömen rulo kapasitesine sahipti ve dönemin en büyük kütüphanelerinden biri olarak kabul edilirdi. Yapının cephesinde, Roma mimarisinin simetrik ve estetik anlayışını yansıtan sütunlar ve nişler bulunur. Bu nişlerdeki dört kadın heykeli, sırasıyla bilgeliği (Sophia), bilgiyi (Episteme), zekayı (Ennoia) ve erdemi (Arete) simgeler. Bu figürler, hem Celsus'un erdemlerini yücelten hem de ziyaretçilere bu erdemleri kazandırmayı amaçlayan bir sembolizm taşır. Celsus Kütüphanesi, tarihsel süreçte çeşitli afetlere maruz kalmıştır. M.S. 262'deki bir yangın, yapının iç kıs...

  I. Dareios’un İskitlere karşı Pers ordusunu komuta ederken gösterildiği, temsilen hazırlanmış bir görsel.  I. Dareios’un MÖ 513 civarında gerçekleştirdiği İskit seferi, Pers İmparatorluğu’nun hem kuzeydeki güvenlik sorunlarını çözme hem de Karadeniz ticaret yolları üzerinde kontrol sağlama hedefini taşıyordu. Göçebe İskit topluluklarının önceki yüzyıllarda Med topraklarına ve Batı Anadolu’ya yönelik akınları, Dareios’u bu tehdidi kaynağında yok etmeye yöneltti. Karadeniz’in kuzeyinden geçen tahıl ve köle ticareti hattı da Persler için stratejik öneme sahipti. Sefer aynı zamanda, yeni fetihlerle Pers soylularına ve bağlı halklara kraliyet gücünü hatırlatma girişimiydi. Antik tarihçi Herodotos, bu sefere katılan Pers ordusunun sayısını yüz binlerle ifade etse de, modern araştırmacılar bu rakamları abartılı bulur. Dönemin lojistik imkânları, ikmal hatlarının uzunluğu ve iklim koşulları dikkate alındığında, kuvvetin 70.000–120.000 asker arasında olduğu tahmin edilir. Ordu yalnı...

İskender Mozaiği, Napoli Ulusal Arkeoloji Müzesi. İskender Mozaiği, MÖ 2. yüzyıla tarihlenen bir Roma yer mozaiğidir. 1831 yılında, Pompeii’deki Faun Evi’nin zemininde bulunmuştur. Günümüzde Napoli Ulusal Arkeoloji Müzesi’nde sergilenmektedir. Mozaik yaklaşık 2,72 metreye 5,13 metre boyutlarındadır. Opus vermiculatum adı verilen, çok küçük taş parçalarının kullanıldığı detaylı bir teknikle yapılmıştır. Bu yöntem, gölge ve derinlik etkileri yaratmayı mümkün kılar. Eserde, MÖ 333 yılında gerçekleşen Issos Savaşı betimlenir. Sol tarafta, miğfersiz ve atının üzerinde Büyük İskender; sağ tarafta, savaş arabasında geri çekilen Pers Kralı III. Dareios yer alır. İskender, kararlı bir şekilde ilerlerken; Dareios geri çekilirken geriye bakmaktadır. Güç ile yenilginin sembolik karşılaşması bu sahnede tasvir edilir. Kompozisyon, perspektif ve anatomi açısından Roma mozaik sanatının en gelişmiş örneklerinden biridir. Çoğu araştırmacı, mozaiğin aslında Helenistik döneme ait bir Yunan tablosunun...

Roma’nın yedi kralını temsilen hazırlanmış bir illüstrasyon. Roma’nın krallık dönemi, MÖ 753’ten MÖ 509’a kadar süren yaklaşık iki buçuk yüzyıllık bir zaman dilimidir. Bu dönemde Roma, küçük bir yerleşimden güçlü bir şehir-devletine dönüşmüştür; dönemle ilgili bilgiler ise tarihî olayların yanı sıra yer yer efsanevi ve mitolojik anlatılardan da oluşur. Yönetim, “rex” (kral) unvanını taşıyan yedi hükümdar tarafından yürütülmüş; bu krallar hem siyasi hem de dini lider konumunda olmuşlardır. Krallık, MÖ 509’da sona ermiş ve Roma Cumhuriyeti kurulmuştur. Yedi Kral, Yedi Hikâye 1. Romulus (MÖ 753–716) Şehrin kuruluşunu simgeler ve Roma yasalarının ilk temellerini attığı rivayet edilir. Roma nüfusunu artırmak için “Asylum” (Sığınma Tepesi) politikasını uyguladığı anlatılır; yabancılar ve kaçak köleler kabul edilmiştir. Sabin kadınlarının kaçırılması olayı, Roma nüfusunu artırmak ve Sabinlerle birleşmeyi sağlamak amacıyla gerçekleşen efsanevi bir anlatıdır. İlk Roma Senatosu’nun ku...

Pyramus ve Thisbe, ressam Abraham Hondius, 17. yüzyıl. Pyramus ve Thisbe, Babil’in iki genç aşığıdır; hikâyeleri, yasaklanmış aşkın ve trajedinin en dokunaklı örneklerinden biri olarak anlatılır. Yan yana evlerde büyüyen bu iki genç, ailelerinin birbirlerine olan düşmanlığı yüzünden bir araya gelemez. Ancak aralarındaki ince bir duvarın çatlağından fısıldaşarak sevgilerini paylaşırlar. Bu gizli iletişim, onların tutkularını daha da güçlendirir; her kelime, kavuşma arzularının ateşini körükler. Bir gün, artık gizlenmekten yorulan kalpleri, dışarıda buluşma kararı alır. Buluşma yeri olarak, şehrin dışındaki dut ağacının altını seçerler. Thisbe erkenden gelir fakat bir aslanın kanlı ağzıyla yaklaşmakta olduğunu görür. Korku içinde kaçar, bu sırada omzundaki peçesi yere düşer. Aslan peçeyi parçalayıp kana buladıktan sonra uzaklaşır. Az sonra gelen Pyramus, yerde sevgilisinin kana bulanmış peçesini bulur. Onun aslan tarafından öldürüldüğüne inanır ve büyük bir kederle kendi canına kıyar. ...