Korinthos Savaşı

MÖ 390 civarına tarihlenen Thorikoslu Deksileos’un mezar steli (Kerameikos, Atina). Eser, Korinthos Savaşı’nda (MÖ 394) 20 yaşında şehit düşen Atinalı süvari Deksileos’u, bir düşman hoplitesini alt ederken tasvir eder (Fotoğraf: Tilemahos Efthimiadis, Wikimedia Commons, CC BY 2.0).

Korinthos Savaşı (MÖ 395-386), Sparta'nın Yunan coğrafyası ve Anadolu üzerindeki yayılmacı ve saldırgan politikalarına bir tepki olarak patlak vermiştir. General Lysandros ve Kral Agesilaos komutasındaki Sparta'nın kendi çıkarlarını tehdit ettiğini gören Atina, Boiotia (en güçlü kenti Thebai olan), Korinthos ve Argos kent-devletleri, Sparta'ya karşı dörtlü bir koalisyon kurmuşlardır. Savaş boyunca askeri ve siyasi açıdan dalgalı bir süreç yaşanmış; MÖ 395'teki Haliartos Savaşı'nda Spartalılar yenilgiye uğrayıp komutanları Lysandros hayatını kaybederken, MÖ 394'te Koroneia'da Agesilaos yönetimindeki Sparta ordusu koalisyon güçlerini mağlup etmiştir. Aynı dönemde Pers donanmasını yöneten Atinalı Konon'un Knidos açıklarında Sparta donanmasını ağır bir yenilgiye uğratması, Atina'ya dönerek Peiraieus (Pire) limanı ile kent arasındaki uzun sur duvarlarını yeniden inşa ettirmesini sağlamıştır.

Savaşın seyrini ve kaderini belirleyen en kritik unsur ise Perslerin değişken dış politikası olmuştur. Savaşın başında Sparta karşıtı Atina ve müttefiklerinin yanında yer alan Pers Kralı II. Artakserkses, müttefiklerin barışçıl bir uzlaşı yerine güç dengesini kendi lehlerine çevirme çabalarından rahatsız olmuştur. Atina ile Perslerin arası bozulunca Spartalı Komutan Antialkidas (Antalkidas), Perslerle yeniden yakınlaşarak Hellespontos’u kapatmış ve Atina koalisyonunu barışa zorlamıştır. Böylece MÖ 386 yılında tarihe "Antialkidas Barışı" veya "Kral Barışı" olarak geçen antlaşma imzalanarak Korinthos Savaşı sona ermiştir.

Yapılan barış antlaşmasıyla Pers Kralı; Asya'daki kentler ile Klazomenai ve Kıbrıs gibi adalar üzerindeki egemenliğini ilan etmiş, Lemnos, Imbros ve Skyros dışındaki diğer Yunan kentlerinin bağımsız kalacağını kabul etmiştir. Sparta, Yunanistan'daki eylemlerini Pers müdahalesi olmaksızın sürdürebilmek adına, öteden beri savunduğu "Yunan özgürlüğünün hamisi" olma iddiasından vazgeçerek Anadolu'daki Yunan kent-devletlerini Pers denetimine terk etmiştir. Sonuç olarak bu barış, Anadolu Yunanlarını MÖ 490-479 Pers Savaşları öncesindeki bağımlı konumlarına geri döndürmüş; savaştan Sparta yalnızca yüzeysel bir prestij kazanırken, mücadelenin asıl galibi jeopolitik üstünlüğünü pekiştiren Persler olmuştur.

Kaynaklar

Kaya, M. (2022). Ege ve Eski Yunan Tarihi II: Klasik ve Hellenistik Çağlar. Bilge Kültür Sanat Yayınları.

Ksenophon. (1999). Yunan Tarihi (Hellenika) (S. Sinanoğlu, Çev.). Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Martin, T. R. (2014). Eski Yunan: Tarihöncesinden Helenistik Çağ’a (Ü. H. Yolsal, Çev.). Say Yayınları.

Tekin, O. (2015). Eski Yunan ve Roma Tarihine Giriş. İletişim Yayınları.

Akhilleus

Akhilleus Patroklos'un ölümünün yasını tutuyor, Gavin Hamilton, 1760-1763.

Yunan mitolojisinin ve epik geleneğin en önemli figürlerinden biri olan Akhilleus, yalnızca Homeros’un İlias (İlyada) destanıyla değil, antik dönemin epik ve tragedya şairlerinin eklediği pek çok efsaneyle şekillenmiştir. Soylu köklerinden trajik sonuna, eğitiminden savaş meydanlarındaki öfkesine kadar Akhilleus’un hayat hikayesi, mitolojinin en zengin katmanlarını barındırır.

Doğumu ve Tanrısal Soyu

Akhilleus, Tesalya’daki Phthia şehrinin kralı Peleus ile Okyanus tanrısı Okeanos’un kızı, deniz tanrıçası Thetis’in oğludur. Baba tarafından doğrudan Zeus soyundan gelen kahramanın doğumu ve çocukluğu, efsanenin en renkli unsurlarını içerir:

• Ölümsüzlük Çabası: Thetis, Peleus’tan doğan çocuklarını ölümsüzleştirmek amacıyla ateşe sokuyormuş; ancak yedinci çocuk olan Akhilleus’ta Peleus araya girerek çocuğu son anda kurtarmıştır. Çocuğun yalnızca dudakları ve sağ ayağının aşık kemiği yanmıştır.

• Hızlı Koşuculuğun Sırrı: Yanan kemiğin yerine, Kentauros Kheiron tarafından hızlı koşmasıyla bilinen dev Damysos’un kemiği nakledilmiştir.

• Styks Nehri Efsanesi: Bir diğer yaygın rivayete göre ise Thetis, oğlunu yeraltı nehri Styks’te yıkamıştır. Bu suyun yaralanmazlık sağlama gücü vardı; ancak Thetis çocuğu topuğundan tuttuğu için bu sihirli su topuğa değmemiş ve burası kahramanın tek zayıf noktası olarak kalmıştır.

Pelion Dağı’nda Eğitim

Akhilleus, annesinin ayrılmasından sonra Kentauros (sentor) Kheiron’a emanet edilmiştir. Pelion Dağı’nda geçen bu süreçte kahraman sadece fiziksel olarak değil, karakter olarak da şekillenmiştir:

• Beslenme ve Beceri: Yaban domuzu ve aslan sakatatı, bal ve ayı iliğiyle beslenmiş; avlanmayı, at terbiyesini, hekimliği, şarkı söylemeyi ve lir çalmayı öğrenmiştir.

• Erdemler: Kheiron ona dünya nimetlerini umursamama, yalandan tiksinme, ölçülülük ve acıya direnme gibi antikçağ erdemlerini aşılamıştır. Asıl adı olan Ligyron, Kheiron tarafından Akhilleus olarak değiştirilmiştir.

Troia Seferi ve Kılık Değiştirme

Kehanetlere göre Akhilleus, Troia’ya giderse parlak bir üne kavuşacak ancak hayatı çok kısa sürecekti; gitmezse uzun ama zaferden yoksun bir ömür sürecekti. Kahraman hiç düşünmeden kısa ama şanlı hayatı seçmiştir.

• Skyros Sarayı: Peleus ve Thetis oğullarının ölümünü engellemek için ona kadın elbiseleri giydirmiş ve onu Skyros kralı Lykomedes’in sarayında saklamıştır. Kızıl saçlarından ötürü Pyrrha (Kızıl saçlı kız) adını alan Akhilleus, burada kralın kızı Deidameia ile birleşmiş ve Neoptolemos (Pyrrhus) doğmuştur.

• Ortaya Çıkış: Odysseus, kurnazlık yaparak saraya tüccar kılığıyla girmiş ve kadınların kıyafetleri incelediği araya değerli silahlar gizlemiştir. Akhilleus’un hemen silahlara yönelmesi kimliğini ele vermiştir.

Troia Savaşı ve Öfkesi

İlias’ın merkezinde, Troia’nın alınışından ziyade Akhilleus’un Agamemnon’a duyduğu büyük öfke yer alır. Agamemnon’un ganimet payı olan Briseis’i elinden alması üzerine Akhilleus savaştan çekilmiş ve çadırına kapanmıştır.

• Patroklos'un Ölümü: Yunan ordusu zora girince, en yakın dostu Patroklos Akhilleus’un zırhını giyerek savaşa katılmış ve Troialı kahraman Hektor’un eliyle can vermiştir.

• Hektor’la Düello ve İntikam: Dostunun acısıyla yeniden sahalara dönen Akhilleus, Hektor’u düelloda yenmiş ve cesedini arabasının arkasında sürükleyerek büyük bir yas ve öfke döngüsü yaratmıştır. Ancak daha sonra yaşlı kral Priamos’un yalvarışlarına dayanamayarak Hektor’un ölüsünü babasına teslim etmiştir.

Trajik Sonu

Anlatıların geç dönem versiyonlarına göre Akhilleus, Troia kapılarındaki Thymbra Apollon tapınağında, Priamos’un kızı Polyksene’ye duyduğu aşk nedeniyle silahsız girdiği bir buluşmada pusuya düşürülmüştür. Apollon’un yönlendirdiği bir okun (veya Paris’in attığı okun) tek zayıf noktası olan topuğuna isabet etmesi sonucu hayatını kaybetmiştir.

Kişiliği ve Mirası

Akhilleus, mitolojide zıtlıkların adamı olarak resmedilir:

• Korkusuz, şiddet yanlısı, şan ve şerefe düşkün bir savaşçıdır.

• Aynı zamanda müzisyen ruhlu, dostu Patroklos’a ve aşkı Briseis’e derinden bağlı, dostunun kaybıyla yıkılan yaslı bir kahramandır. Düşmanına karşı merhamet gösterebilen (Priamos sahnesi) bir yapısı vardır; hatta Ölüler Diyarı'nda bile oğlu Neoptolemos'un yiğitliğini duyunca sevinecek kadar evladına düşkündür.

• Helenistik dönem stoacıları onu tutkularının esiri olarak eleştirirken, Büyük İskender gibi tarihi liderler ona hayranlık duymuş ve onu kendine örnek almıştır.

Kaynaklar

Erhat, A. (1996). Mitoloji Sözlüğü. Remzi Kitabevi.

Grimal, P. (2012). Mitoloji Sözlüğü : Yunan ve Roma (S. Tamgüç, Çev.). Kabalcı Yayınevi.

Homeros. (2014). İlyada (A. Erhat ve A. Kadir, Çev.). Türkiye İş Bankası Yayınları.

Belleğin Azmi

Belleğin Azmi, Salvador Dali, 1931.

Belleğin Azmi (The Persistence of Memory), Sürrealizm akımının en ikonik ve tanınan yapıtlarından biri olarak, Salvador Dalí'nin gerçek ile hayal arasındaki sınırı erittiği büyüleyici bir düş dünyasını sunar. 1931 yılında tamamlanan ve sadece 24 × 33 cm boyutlarında olan bu küçük tuval; sert ve nesnel zaman kavramını alaycı bir yaklaşımla sarsan, eriyen cepler ve sarkan saat imgeleriyle bellek, zaman ve çürüme temalarını işler. Tablonun merkezinde yer alan tuhaf, eğrilmiş insan yüzü silüeti—Dalí’nin kendi yüzünden ilham aldığı ve düş hallerini simgeleyen bir otoportre olarak kabul edilir—ve kuruyan zeytin ağacı gibi unsurlar, izleyiciyi katı gerçekliğin çöktüğü bir rüya atmosferine davet eder. Altın sarısı saatin üzerini saran karıncalar çürümeyi ve sanatçının böcek korkusunu temsil ederken; arka planda yükselen Cap de Creus kıyıları ve Puig Pení dağının gölgesi, Dalí’nin doğup büyüdüğü Katalonya coğrafyasına duyduğu derin bağlılığı gözler önüne serer.

Eserin merkezindeki "yumuşak saatler" imgesi, zamanın göreliliği ve uzamın esnekliği üzerine kurulmuş derin bir sürrealist meditasyondur. Sanat tarihçileri bu imgeyi genellikle Einstein’ın Görelilik Kuramı ile bağdaştırsa da, Dalí bu fikri güneşte eriyen bir Kamamber (Camembert) peynirinden ilham alarak geliştirdiğini dile getirmiştir. Sanatçı, kendi zihnini ve bilinçaltını özgür bırakmak adına "paranoyak-kritik yöntem" adını verdiği bir süreç uygulamış; bu sayede rüyalarında karşılaştığı mantık dışı imgeleri titiz ve gerçekçi bir fırça tekniğiyle tuvale aktarmıştır. İlk kez 1932’de New York’ta sergilenen ve ardından Museum of Modern Art (MoMA) koleksiyonuna katılarak çağdaş sanatın simgelerinden biri haline gelen yapıt, zamanın mutlaklığına meydan okuyan duruşuyla izleyicileri kendi algı dünyalarını sorgulamaya teşvik etmeye devam etmektedir.

Kaynaklar

Britannica. The Persistence of Memory.

Wikiart. The Persistence of Memory.

Wikipedia. The Persistence of Memory.

Herakles

Herakles ve Nemea Aslanı, Peter Paul Rubens, 1615 civarı.

Yunan mitolojisinin en derin iz bırakan figürlerinden biri olan Herakles, fiziksel dayanıklılığın ve yenilmez insan iradesinin simgesidir. Kadın mitosunda Helene ne anlam ifade ediyorsa, erkek mitosunda Herakles tam olarak o yeri tutar. Özellikle Dor boylarının kahramanlık anlayışını benliğinde toplayarak ulusal bir simgeye dönüşen Herakles; doğanın yıkıcı güçlerine, felaketlere ve canavarlara karşı durarak insanlığa iyilik getirmiştir.

Ancak bu büyük güç, ardında trajik bir kader barındırır. Herakles kahraman olmayı kendisi seçmemiş, doğuştan sahip olduğu olağanüstü kuvvetten keyif almamıştır. Aksine, zaman zaman kontrol edemediği bu gücü yüzünden iradesi dışında suçlar işlemiş, zihinsel dengesizlikler ve cinnet krizleri yaşamıştır. O, ömrü boyunca insafsız bir efendinin buyruğunda yaşamak zorunda kalan, çilesi ölümüne dek bitmeyen bir kederin taşıyıcısıdır.

1. İsmi ve Doğuşu

• Gerçek Adı: Kahramanın asıl adı, dedesi Alkaios’a atfen Alkides’tir. "Hera'nın ünü/övüncü" anlamına gelen Herakles ismi kendisine daha sonra Pythia kâhini tarafından verilmiştir (Her ne kadar köken olarak kahraman anlamına gelen "heros" sözcüğüyle ilişkisi daha güçlü görülse de).

• Soyu: Herakles, anne tarafından Alkmene, ölümlü baba tarafından ise Amphitryon’un oğludur; her iki taraf da Perseus ile Andromeda soyundan gelir. Baştanrı Zeus, Alkmene’yi kandırarak onunla birlikte olmuş ve Alkmene aynı gece hem Zeus’tan Herakles’e hem de Amphitryon’dan İphikles’e gebe kalmıştır.

2. Kıskançlık, Trajedi ve Kaderin Başlangıcı

Hera’nın Herakles’e olan kini, kahraman henüz doğmadan başlamıştır:

• Hakkının Çalınması: Zeus, Perseus soyundan ilk doğacak çocuğun insanlara hükümdar olacağını ilan edince Hera, Eileithyia aracılığıyla Sthenelos’un karısının doğumunu öne çekip Alkmene’nin doğumunu geciktirmiştir. Böylece krallık hakkı Herakles yerine Eurystheus’a geçmiştir.

• Beşikteki Yılanlar: Herakles henüz 8 aylık bir bebekken, Hera onu ve ikizi İphikles’i boğması için beşiklerine iki dev yılan göndermiştir. İphikles korkudan çığlık atarken, Herakles iki eliyle yılanları boğazlarından sıkarak öldürmüştür.

• Eğitimi ve İlk Başarıları: Kahraman; Amphitryon’dan araba kullanmayı, Eurytos’tan ok atmayı, Linos’tan ise saz çalmayı öğrenmiştir. 18 yaşına geldiğinde Kithairon aslanını öldürmüş, bu başarısı üzerine Kral Thespios onun 50 kızıyla yatmasını sağlamıştır (Herakles her gece yorgunluktan farklı bir kızla olduğunu anlamamış ve 50 oğlu olmuştur). Ardından Thebai’yi haraca bağlayan Orkhomenos Kralı Erginos’u alt etmiş, Thebai Kralı Kreon da ödül olarak kızı Megara’yı ona eş olarak vermiştir.

• Cinnet ve Kefaret: Herakles, Megara’dan olan çocuklarıyla mutlu bir yaşam sürerken Hera’nın musallat ettiği bir cinnet kriziyle kendi çocuklarını öldürmüştür. Kendine geldiğinde derin bir pişmanlıkla arınma arayışına girmiş; Apollon kâhini Pythia’nın yönlendirmesiyle, günahlarının kefareti olarak 12 yıl boyunca Eurystheus’un hizmetine girmeyi kabul etmiştir.

3. Herakles’in On İki İşi

Herakles, yalnız kollarına güvendiği ve yanından ayırmadığı meşe topuzuyla Eurystheus'un emrettiği imkânsız görevleri bir bir tamamlamıştır:

1. Nemea Aslanı: Ok ve topuzun işlemediği bu amansız canavarı çıplak elleriyle boğarak öldürmüş, yüzmeyi başardığı postunu kendisine zırh yapmıştır.

2. Lerna Ejderi (Hydra): Bataklıkta yaşayan 9 kafalı zehirli ejderin kafalarını kesmiş, ölümsüz olan son kafayı dev bir kayanın altına gömmüştür.

3. Erymanthos Yaban Domuzu: Canlı getirilmesi istenen korkunç domuzu aylarca izlemiş, bir ağ yardımıyla yakalamıştır. (Eurystheus hayvanı görünce korkudan bir fıçıya saklanmıştır.)

4. Kyreneia Geyiği: Apollon ve Artemis’in korumasındaki altın boynuzlu, tunç ayaklı sihirli geyiği tam bir yıl boyunca kovaladıktan sonra hafifçe yaralayarak yakalamıştır.

5. Stymphalos Gölünün Kuşları: İnsan etiyle beslenen bronz gagalı ve pençeli kuşları, Athena’nın verdiği zillerle ürkütüp oklarıyla avlamıştır.

6. Augias’ın Ahırları: Yıllardır biriken ve toprağı bereketsizleştiren gübreleri temizlemek için Alpheios ve Peneios nehirlerinin yataklarını değiştirip suları ahırlardan akıtmıştır.

7. Girit Boğası: Poseidon’un kudurttuğu ve Girit ekinlerini mahveden boğayı boynuzlarından tutarak Yunanistan’a getirmiştir.

8. Diomedes’in Atları: Trakya Kralı Diomedes’in insan eti yiyen vahşi atlarını ele geçirmek için kralı öldürmüş ve kendi atlarına yem etmiştir.

9. Amazonlar Kraliçesi Hippolyte: Eurystheus’un kızı için Hippolyte’nin büyülü kemerini almaya gitmiş, çıkan çatışmada kraliçeyi öldürerek kemeri almıştır.

10. Geryoneus’un Sürüleri: Dünyanın batı ucundaki üç gövdeli dev Geryoneus’u ve bekçilerini öldürerek sığır sürüsünü getirmiştir. (Bu yolculuk sırasında Cebelüttarık’a "Herakles Sütunları"nı dikmiş, çöl sıcaklığına kızıp Güneş'e ok çekince Helios ona altın sandalını vermiştir.)

11. Batı Kızlarının Altın Elmaları: Nympha’ların koruduğu altın elmaları almak için gökyüzünü omuzlarında taşıyan Atlas ile anlaşmış, yükü geçici olarak devralıp elmaları getirtmiştir.

12. Kerberos’un Kaçırılması: Görevlerin en zorudur. Yeraltı dünyasına (Hades) inip üç kafalı muhafız köpek Kerberos’u silahsız yakalayarak yeryüzüne çıkarmış, Eurystheus’u dehşete düşürdükten sonra hayvanı Hades’e geri götürmüştür.

4. Son Yılları, Ölümü ve Ölümsüzlük

12 işi bittikten sonra da Herakles’in çilesi sona ermemiştir. Ok yarışmasında kazandığı İole’nin kendisine verilmemesi üzerine öfkeye kapılıp İphitos’u öldürmüş, kefaret olarak Lydia Kraliçesi Omphale’nin yanında kadın kılığında yün eğirerek kölelik yapmıştır.

Daha sonra Kalydon’a giderek Deianeira ile evlenmiştir. Bir yolculuk sırasında at-adam (kentaurlar) Nessos, Deianeira’ya saldırmış; Herakles onu zehirli okuyla vurmuştur. Nessos ölmeden önce Deianeira’ya kocasının sevgisini koruyacağını iddia ettiği büyülü bir kan (iksir) bırakmıştır.

Yıllar sonra Herakles, Eurytos’u cezalandırıp kızı İole’yi yanına alınca Deianeira kıskançlığa kapılmış ve Nessos’un zehirli kanına batırılmış bir gömleği Herakles’e göndermiştir. Gömleği giyer giymez zehir etiyle bütünleşmiş, Herakles dayanılmaz acılar içinde kıvranmaya başlamıştır. Hatasını anlayan Deianeira kendini asmış, acıya dayanamayan Herakles ise Oita Dağı'nın tepesinde bir odun yığını hazırlatarak kendini yaktırmıştır.

Sonuç: Alevlerin içinde arınan Herakles’in fani yönü yok olmuş, ruhu Zeus tarafından Olympos’a çıkarılmıştır. Burada tanrılar katına kabul edilen kahraman, Hebe ile evlendirilerek ölümsüzlüğe kavuşmuştur. Hem bir kahraman hem de bir tanrı olarak tapım gören Herakles; kötülüğü cezalandıran, doğanın yıkıcı güçlerini yenen yürekli bir dev ve soyundan gelenlerle Peloponnesos'a hükmeden Yunan yarımadasının efsanevi atası kabul edilir.

Kaynaklar

Apollodoros. (2017). Bibliotheka: Yunan Mitolojisi (N. Nirven, Çev.; J.G. Frazer, Sunuş ve Notlar). İmge Kitabevi.

Erhat, A. (1996). Mitoloji Sözlüğü. Remzi Kitabevi.

Grimal, P. (2012). Mitoloji Sözlüğü : Yunan ve Roma (S. Tamgüç, Çev.). Kabalcı Yayınevi.

Aziz Matta’ya Çağrı

Aziz Matta'ya Çağrı, Michelangelo Merisi da Caravaggio, 1599-1600.

Caravaggio’nun 1599–1600 yıllarında Roma’daki San Luigi dei Francesi Kilisesi’nin Contarelli Şapeli için tamamladığı Matta’ya Çağrı (The Calling of Saint Matthew), İncil’deki vergi memuru Levi’nin (Aziz Matta) İsa tarafından havari olmaya çağrıldığı hidayet anını konu alır. Sanatçı, bu kutsal olayı geleneksel temsil kalıplarının dışına çıkararak çağdaş, loş ve tiyatral bir mekânda, adeta sessizliğin hakim olduğu dramatik bir kırılma anı olarak kurgulamıştır. Tabloda alan iki ana gruba ayrılır: Sağda zamansız pelerinleriyle ayakta duran İsa ve Aziz Petrus, solda ise dönemin modern kıyafetleriyle masa başında günün hasılatını sayan Levi ve yardımcıları yer alır. Kompozisyonun en güçlü simgesel unsurlarından biri, İsa’nın uzatılmış sağ elidir; Michelangelo’nun Sistine Şapeli’ndeki Adem’in Yaratılışı freskine gönderme yapan bu el figürü, ilk Adem’e yaşam verilmesine karşılık "İkinci Adem" olan İsa'nın Levi’yi yeni ve ruhani bir hayata davet edişini simgeler.

Tabloyu İtalyan Barok sanatının başyapıtlarından biri kılan temel unsur, Caravaggio’nun ışık ve gölgeyi (tenebrism) ustalıkla işlemesidir. Sağ üst köşeden masadakilerin yüzüne doğru süzülen dramatik ışık, hem mekânı aydınlatan fiziksel bir unsur hem de ilahi lütfun ve ruhsal uyanışın bir simgesidir. Mesih'in beklenmedik gelişi ve emredici jesti, oda içindeki eylemleri tek bir şok anı için dondurur: Masanın en solundaki iki figür paraya o kadar odaklanmıştır ki İsa’nın gelişini fark etmeyerek fırsatı kaçırırlar; ortadaki genç adam ve yanındaki silahlı figür savunmacı bir tepki verir; merkezdeki sakallı adam (çoğu sanat tarihçisine göre Levi) ise şaşkınlıkla göğsünü işaret ederek adeta "Ben mi?" diye sorar. İsa’nın gitmek üzere dönmüş ayakları ve Levi’nin henüz paranın üzerindeki eli, bu donakalma anının hemen ardından büyük bir kararın ve dönüşümün başlayacağını müjdeler.

Kaynaklar

Caravaggio.org. The Calling of Saint Matthew.

Wikipedia. The Calling of Saint Matthew.

Hera ve Hephaistos

Hephaistos’un Olympos’a Dönüşü, Attika kırmızı figür amforası, MÖ 6. yüzyıl, Münih Antik Eserler Müzesi.

Yunan mitolojisinde anne ile çocuk arasındaki en fırtınalı ve karmaşık ilişkilerden biri, Olympos’un kraliçesi Hera ile demircilik ve zanaat tanrısı Hephaistos arasında yaşanmıştır. Efsaneye göre Hera, eşi Zeus’un sadakatsizliklerine misilleme olarak veya kusursuz bir evlat sahibi olma arzusuyla Hephaistos’u tek başına dünyaya getirir. Ancak doğan bebeğin fiziksel olarak çirkin ve topal olduğunu görünce derin bir hayal kırıklığı yaşar; tanrısal mükemmellik anlayışına sığdıramadığı oğlunu Olympos Dağı’ndan aşağı fırlatır. Okyanus kenarına düşen ve deniz tanrıçaları Thetis ile Eurynome tarafından büyütülen Hephaistos, demircilik zanaatında muazzam bir ustalık geliştirirken kalbinde de annesine karşı büyük bir kırgınlık ve intikam arzusu büyütür.

Hephaistos’un zekice kurguladığı intikamı, annesine hediye ettiği göz alıcı altın bir tahtla somutlaşır. Hera bu muazzam tahta oturduğu an, görünmez ve çözülemez bağlarla tuzağa düşerek olduğu yere hapsolur. Hiçbir tanrının serbest bırakamadığı Hera’yı kurtarabilecek tek kişi, tahtın yaratıcısı Hephaistos’tur. Olympos tanrıları Hephaistos’u ikna etmek için seferber olsalar da o geri dönmeyi reddeder; ancak şarap tanrısı Dionysos onu sarhoş edip Olympos’a getirdiğinde ve güzeller güzeli Aphrodite ile evlenme isteği kabul edildiğinde düğüm çözülür. Bu trajik hikaye, reddedilme ve kabul görme arzusu etrafında şekillenirken, fiziksel kusurların ardındaki üstün yeteneğin ve zekanın Olympos’un kudretine karşı kazandığı zaferi simgeler.

Kaynaklar

Erhat, A. (1996). Mitoloji Sözlüğü. Remzi Kitabevi.

Grimal, P. (2012). Mitoloji Sözlüğü : Yunan ve Roma (S. Tamgüç, Çev.). Kabalcı Yayınevi.

Hesiodos. (2016). İşler ve günler (A. Erhat ve S. Eyüboğlu, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Homeros. (2014). İlyada (A. Erhat ve A. Kadir, Çev.). Türkiye İş Bankası Yayınları.

Gün Doğumu

Gün Doğumu, Claude Monet, 1872.

Claude Monet’nin 1872 yılında tamamladığı ve Le Havre Limanı’nı resmettiği İzlenim: Gün Doğumu (Impression, soleil levant), sanat tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri kabul edilir. Sanatçının çocukluğunun geçtiği limandaki sisli bir sabahı, şafağın ilk ışıklarını ve kızıl güneşi sade fırça darbeleriyle aktardığı bu tablo, 1874 yılında Paris’te açılan bağımsız bir sergide izleyiciyle buluşmuştur. Ancak alışılagelmiş akademik tarzın ve detaylı manzara resimlerinin çok dışında kalan bu teknik, dönemin sanat çevrelerinde ve muhafazakâr eleştirmenler arasında büyük bir şaşkınlık ve tepkiyle karşılanmıştır. Sanat eleştirmeni Louis Leroy, tablonun adından yola çıkarak yazdığı alaycı bir yazıda grubu küçümsemek amacıyla "İzlenimciler" ifadesini kullanmış, ancak Monet ve arkadaşları bu etiketi benimseyerek sanat tarihine damga vuracak İzlenimcilik (Empresyonizm) akımının temellerini atmıştır.

Eser, fırça teknikleri ve renk kullanımı açısından döneminin çok ötesinde, özgün bir atmosferik anlatım sunar. Arka plandaki sanayi bacaları ve tersaneler yalnızca birkaç belirsiz fırça darbesiyle hissettirilirken, ön plandaki sandallar ve suyun üzerindeki ışık yansımaları adeta anlık bir hissi yakalama çabasını yansıtır. Monet, detaylı bir tasvir yerine doğanın zihinde bıraktığı ilk etkiyi (izlenimi) işlemeyi seçmiştir. Nitekim bilimsel analizler, tabloda parıldayan turuncu güneş ile gökyüzünün aynı parlaklık (lüminans) değerine sahip olduğunu ve bu durumun esere büyüleyici, canlı bir his kattığını gösterir. Günümüzde Paris'teki Musée Marmottan Monet'de sergilenen bu tarihi yapıt, hem Fransa'nın savaş sonrası güçlenme sembolü hem de anlık ışık ve duyguyu tuvale aktarışıyla dünya sanatının en mücevher eserlerinden biri olarak kabul edilmektedir.

Kaynaklar

ClaudeMonet.com. Impression Sunrise.

Wikipedia. Impression, Sunrise.