Thebai’nin Yükselişi

Epameinondas'ın Ölümü, Benjamin West, 1773.

MÖ 386 yılında imzalanan Antialkidas Barışı’nın ardından Spartalılar, Boiotia kentlerini Thebai’dan ayırarak bölgedeki baskılarını artırmış ve birkaç yıl sonra Thebai kalesine bir garnizon yerleştirerek kenti denetim altına almışlardır. Ancak MÖ 378’de kaleyi yeniden ele geçiren Thebailılar, bağımsızlık mücadelelerini kısa sürede büyük bir askerî güce dönüştürmeyi başarmışlardır. Bu sürecin dönüm noktası ise MÖ 371 yılındaki ünlü Leuktra Savaşı olmuştur. Deneyimli ve zeki komutan Epameinondas ile Pelopidas önderliğindeki Thebai ordusu, geleneksel savaş düzeninin dışına çıkarak orduyu iki kanat halinde konuşlandıran yenilikçi bir taktik uygulamıştır. Düşmanı kanat arasına alarak abluka altına alan bu strateji sayesinde Sparta ordusu ağır bir bozguna uğratılmış, Orta Yunanistan’dan atılmış ve Spartalıların Peloponnesos Savaşı’ndan beri sürdürdükleri kalıcı hakimiyet umutları tamamen yıkılmıştır.

Leuktra’daki tarihî zafer, Yunan anakarasındaki güç dengelerini derinden sarsarak Peloponnesos Birliği üyelerinin Sparta’ya olan güvenini yıkmış ve Thebai’ye muazzam bir prestij kazandırmıştır. Komutan Epameinondas önderliğinde Peloponnesos’a akınlar düzenleyen Thebai, Sparta’yı kendi topraklarında zayıflatırken, aynı zamanda Tesalya tiranı İason gibi bölgede egemenlik kurmak isteyen diğer hırslı güçlerin de önünü kesmiştir. MÖ 4. yüzyılın başlarında sürekli değişen ittifaklar ağında Thebai, gücünü, taktiksel üstünlüğünü ve siyasi nüfuzunu genişleterek dönemin en baskın gücü haline gelmiştir. Bu durum, eski amansız düşmanlar olan Sparta ve Atina’nın dahi MÖ 362’de Thebai tehdidine karşı geçici bir ittifak kurmasını zorunlu kılmıştır.

MÖ 362 yılında gerçekleşen Mantineia Savaşı’nda Thebai ordusu Sparta ve Atina ittifakına karşı sahada galip gelmeyi başarsa da, bu zafer büyük bir kayıpla sonuçlanmıştır. Askerî dehasıyla Thebai’yi zirveye taşıyan Epameinondas’ın savaşta aldığı yaralar nedeniyle hayatını kaybetmesi ve yerini dolduracak güvenilir bir liderin bulunamaması kentin kaderini belirlemiştir. Savaş kazanılmış ancak başarılı liderin kaybıyla hegemonya mücadelesi sona ermiştir. Bu kaybın ardından yaklaşık 25 yıllık parlak dönemini yitiren Thebai sıradan bir kent-devletine dönüşürken; Tarihçi Ksenophon’un da vurguladığı gibi Yunanistan genelinde eskisinden çok daha büyük bir kargaşa hâkim olmuştur. Kent-devletlerinin birbiriyle girdiği bu bitmek bilmeyen çekişmeler, ilerleyen yıllarda kuzeydeki yeni bir gücün —Makedonya Krallığı’nın— yükselişine zemin hazırlamıştır.

Kaynaklar

Kaya, M. (2022). Ege ve Eski Yunan Tarihi II: Klasik ve Hellenistik Çağlar. Bilge Kültür Sanat Yayınları.

Ksenophon. (1999). Yunan Tarihi (Hellenika) (S. Sinanoğlu, Çev.). Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Martin, T. R. (2014). Eski Yunan: Tarihöncesinden Helenistik Çağ’a (Ü. H. Yolsal, Çev.). Say Yayınları.

Tekin, O. (2015). Eski Yunan ve Roma Tarihine Giriş. İletişim Yayınları.

Odysseus ve Seirenler

Odysseus ve Seirenler, John William Waterhouse, 1891.

Odysseia Destanı’nın en etkileyici sahnelerinden biri, Odysseus’un büyüleyici sesleriyle denizcileri ölüme sürükleyen Seirenler ile karşılaşmasıdır. Yunan mitolojisinde yarı kuş yarı kadın şeklinde tasvir edilen Seirenler, adalarından geçen denizcileri kusursuz ve karşı konulmaz sesleriyle büyüleyerek zihinlerini bulandırır ve gemilerini kayalıklara bindirmelerine neden olurlar. Büyücü Kirke’nin uyarılarını dikkate alan İthaka Kralı Odysseus, bu hayati tehlikeyi aşmak için cesur ve mantıklı bir strateji geliştirir. Mürettebatının kulaklarını erimiş bal mumuyla kapatarak onların bu tehlikeli sesleri duymasını engeller; böylece geminin rotasından sapmadan güvenle ilerlemesini sağlar.

Ancak zihni ve merakı her şeyden üstün tutan Odysseus, Seirenlerin şarkısını dinleyip hayatta kalmayı başaran tek ölümlü olarak tarihe geçmeyi ister. Bu arzusunu gerçekleştirmek için kendisini geminin ana direğine sıkıca bağlatır ve ne kadar yalvarırsa yalvarsın kendisini asla çözmemeleri konusunda adamlarına kesin emir verir. Gemileri Seirenlerin adasının yakınından geçerken, insanı mest eden o yankılanmalar Odysseus’un zihnini ele geçirir ve bağlarından kurtulmak için çırpınmaya başlar. Fakat sadık mürettebatı verilen emre uyarak onu daha da sıkı bağlar ve tehlikeli suları geride bırakana dek kürek çekmeye devam eder. Bu efsane, sadece mitolojik bir macerayı değil, insanın kendi arzuları ve zaaflarıyla mücadelesinde aklını ve iradesini nasıl bir kalkan olarak kullanabileceğini de sembolize eder.

Kaynaklar

Erhat, A. (1996). Mitoloji Sözlüğü. Remzi Kitabevi.

Grimal, P. (2012). Mitoloji Sözlüğü : Yunan ve Roma (S. Tamgüç, Çev.). Kabalcı Yayınevi.

Homeros. (2016). Odysseia (A. Erhat ve A. Kadir, Çev.). Türkiye İş Bankası Yayınları.

Şemsiyeli Kadın

Şemsiyeli Kadın, Claude Monet, 1875.

Claude Monet’nin 1875 yılında Argenteuil’de tamamladığı Şemsiyeli Kadın (Madame Monet ve Oğlu), sanatçının ilk eşi Camille ile oğlu Jean’ı rüzgarlı bir yaz gününde yürüyüş yaparken tasvir eden ikonik bir İzlenimcilik (Empresyonizm) yapıtıdır. Resim, anlık ve samimi bir aile anını yakalamayı amaçladığından resmî bir portreden ziyade bir tür (janr) resmi niteliği taşır. Açık havada (en plein air) ve muhtemelen birkaç saatlik tek bir seansta hızlıca çizilen bu eser, Monet’nin 1870'lerde ürettiği en büyük tuval (100 × 81 cm) olma özelliğine sahiptir. Sanatçı, figürleri aşağıdan yukarıya doğru bakan alçak bir bakış açısıyla resmederek tuvalin üst kısmını kaplayan Camille’e güçlü ve ikonik bir çehre kazandırırken, zemindeki yükseltinin arkasında yalnızca belden yukarısı görünen yedi yaşındaki oğlu Jean ile kompozisyondaki dengeyi ve derinlik hissini sağlamıştır.

Eser, Monet’nin canlı renk paleti, hafif ve kendiliğinden gelişen fırça darbeleriyle bir zaman dilimindeki anlık hissi muazzam bir şekilde hissettirir. Camille’in rüzgarda savrulan elbisesi, yüzünü örten tülü ve çimenlerin hareketini yansıtan yeşil şemsiyesi, arka plandaki mavi gökyüzü ve beyaz bulutlarla bütünleşir. İlk kez 1876’daki İkinci İzlenimcilik Sergisi’nde sergilenen bu başyapıt, John Singer Sargent gibi dönemin önemli sanatçılarına ilham kaynağı olmuş; Monet ise 1880’lerde figür çalışmalarına tekrar döndüğünde Giverny’de benzer temaları yeniden ele almıştır. Günümüzde Washington'daki Ulusal Sanat Galerisi'nde sergilenen bu eser, Empresyonizm akımının en önemli simgelerinden biri kabul edilir.

Kaynaklar

ClaudeMonet.com. Woman with a Parasol.

Wikipedia. Woman with a Parasol.

Korinthos Savaşı

MÖ 390 civarına tarihlenen Thorikoslu Deksileos’un mezar steli (Kerameikos, Atina). Eser, Korinthos Savaşı’nda (MÖ 394) 20 yaşında şehit düşen Atinalı süvari Deksileos’u, bir düşman hoplitesini alt ederken tasvir eder (Fotoğraf: Tilemahos Efthimiadis, Wikimedia Commons, CC BY 2.0).

Korinthos Savaşı (MÖ 395-386), Sparta'nın Yunan coğrafyası ve Anadolu üzerindeki yayılmacı ve saldırgan politikalarına bir tepki olarak patlak vermiştir. General Lysandros ve Kral Agesilaos komutasındaki Sparta'nın kendi çıkarlarını tehdit ettiğini gören Atina, Boiotia (en güçlü kenti Thebai olan), Korinthos ve Argos kent-devletleri, Sparta'ya karşı dörtlü bir koalisyon kurmuşlardır. Savaş boyunca askeri ve siyasi açıdan dalgalı bir süreç yaşanmış; MÖ 395'teki Haliartos Savaşı'nda Spartalılar yenilgiye uğrayıp komutanları Lysandros hayatını kaybederken, MÖ 394'te Koroneia'da Agesilaos yönetimindeki Sparta ordusu koalisyon güçlerini mağlup etmiştir. Aynı dönemde Pers donanmasını yöneten Atinalı Konon'un Knidos açıklarında Sparta donanmasını ağır bir yenilgiye uğratması, Atina'ya dönerek Peiraieus (Pire) limanı ile kent arasındaki uzun sur duvarlarını yeniden inşa ettirmesini sağlamıştır.

Savaşın seyrini ve kaderini belirleyen en kritik unsur ise Perslerin değişken dış politikası olmuştur. Savaşın başında Sparta karşıtı Atina ve müttefiklerinin yanında yer alan Pers Kralı II. Artakserkses, müttefiklerin barışçıl bir uzlaşı yerine güç dengesini kendi lehlerine çevirme çabalarından rahatsız olmuştur. Atina ile Perslerin arası bozulunca Spartalı Komutan Antialkidas (Antalkidas), Perslerle yeniden yakınlaşarak Hellespontos’u kapatmış ve Atina koalisyonunu barışa zorlamıştır. Böylece MÖ 386 yılında tarihe "Antialkidas Barışı" veya "Kral Barışı" olarak geçen antlaşma imzalanarak Korinthos Savaşı sona ermiştir.

Yapılan barış antlaşmasıyla Pers Kralı; Asya'daki kentler ile Klazomenai ve Kıbrıs gibi adalar üzerindeki egemenliğini ilan etmiş, Lemnos, Imbros ve Skyros dışındaki diğer Yunan kentlerinin bağımsız kalacağını kabul etmiştir. Sparta, Yunanistan'daki eylemlerini Pers müdahalesi olmaksızın sürdürebilmek adına, öteden beri savunduğu "Yunan özgürlüğünün hamisi" olma iddiasından vazgeçerek Anadolu'daki Yunan kent-devletlerini Pers denetimine terk etmiştir. Sonuç olarak bu barış, Anadolu Yunanlarını MÖ 490-479 Pers Savaşları öncesindeki bağımlı konumlarına geri döndürmüş; savaştan Sparta yalnızca yüzeysel bir prestij kazanırken, mücadelenin asıl galibi jeopolitik üstünlüğünü pekiştiren Persler olmuştur.

Kaynaklar

Kaya, M. (2022). Ege ve Eski Yunan Tarihi II: Klasik ve Hellenistik Çağlar. Bilge Kültür Sanat Yayınları.

Ksenophon. (1999). Yunan Tarihi (Hellenika) (S. Sinanoğlu, Çev.). Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Martin, T. R. (2014). Eski Yunan: Tarihöncesinden Helenistik Çağ’a (Ü. H. Yolsal, Çev.). Say Yayınları.

Tekin, O. (2015). Eski Yunan ve Roma Tarihine Giriş. İletişim Yayınları.

Akhilleus

Akhilleus Patroklos'un ölümünün yasını tutuyor, Gavin Hamilton, 1760-1763.

Yunan mitolojisinin ve epik geleneğin en önemli figürlerinden biri olan Akhilleus, yalnızca Homeros’un İlias (İlyada) destanıyla değil, antik dönemin epik ve tragedya şairlerinin eklediği pek çok efsaneyle şekillenmiştir. Soylu köklerinden trajik sonuna, eğitiminden savaş meydanlarındaki öfkesine kadar Akhilleus’un hayat hikayesi, mitolojinin en zengin katmanlarını barındırır.

Doğumu ve Tanrısal Soyu

Akhilleus, Tesalya’daki Phthia şehrinin kralı Peleus ile Okyanus tanrısı Okeanos’un kızı, deniz tanrıçası Thetis’in oğludur. Baba tarafından doğrudan Zeus soyundan gelen kahramanın doğumu ve çocukluğu, efsanenin en renkli unsurlarını içerir:

• Ölümsüzlük Çabası: Thetis, Peleus’tan doğan çocuklarını ölümsüzleştirmek amacıyla ateşe sokuyormuş; ancak yedinci çocuk olan Akhilleus’ta Peleus araya girerek çocuğu son anda kurtarmıştır. Çocuğun yalnızca dudakları ve sağ ayağının aşık kemiği yanmıştır.

• Hızlı Koşuculuğun Sırrı: Yanan kemiğin yerine, Kentauros Kheiron tarafından hızlı koşmasıyla bilinen dev Damysos’un kemiği nakledilmiştir.

• Styks Nehri Efsanesi: Bir diğer yaygın rivayete göre ise Thetis, oğlunu yeraltı nehri Styks’te yıkamıştır. Bu suyun yaralanmazlık sağlama gücü vardı; ancak Thetis çocuğu topuğundan tuttuğu için bu sihirli su topuğa değmemiş ve burası kahramanın tek zayıf noktası olarak kalmıştır.

Pelion Dağı’nda Eğitim

Akhilleus, annesinin ayrılmasından sonra Kentauros (sentor) Kheiron’a emanet edilmiştir. Pelion Dağı’nda geçen bu süreçte kahraman sadece fiziksel olarak değil, karakter olarak da şekillenmiştir:

• Beslenme ve Beceri: Yaban domuzu ve aslan sakatatı, bal ve ayı iliğiyle beslenmiş; avlanmayı, at terbiyesini, hekimliği, şarkı söylemeyi ve lir çalmayı öğrenmiştir.

• Erdemler: Kheiron ona dünya nimetlerini umursamama, yalandan tiksinme, ölçülülük ve acıya direnme gibi antikçağ erdemlerini aşılamıştır. Asıl adı olan Ligyron, Kheiron tarafından Akhilleus olarak değiştirilmiştir.

Troia Seferi ve Kılık Değiştirme

Kehanetlere göre Akhilleus, Troia’ya giderse parlak bir üne kavuşacak ancak hayatı çok kısa sürecekti; gitmezse uzun ama zaferden yoksun bir ömür sürecekti. Kahraman hiç düşünmeden kısa ama şanlı hayatı seçmiştir.

• Skyros Sarayı: Peleus ve Thetis oğullarının ölümünü engellemek için ona kadın elbiseleri giydirmiş ve onu Skyros kralı Lykomedes’in sarayında saklamıştır. Kızıl saçlarından ötürü Pyrrha (Kızıl saçlı kız) adını alan Akhilleus, burada kralın kızı Deidameia ile birleşmiş ve Neoptolemos (Pyrrhus) doğmuştur.

• Ortaya Çıkış: Odysseus, kurnazlık yaparak saraya tüccar kılığıyla girmiş ve kadınların kıyafetleri incelediği araya değerli silahlar gizlemiştir. Akhilleus’un hemen silahlara yönelmesi kimliğini ele vermiştir.

Troia Savaşı ve Öfkesi

İlias’ın merkezinde, Troia’nın alınışından ziyade Akhilleus’un Agamemnon’a duyduğu büyük öfke yer alır. Agamemnon’un ganimet payı olan Briseis’i elinden alması üzerine Akhilleus savaştan çekilmiş ve çadırına kapanmıştır.

• Patroklos'un Ölümü: Yunan ordusu zora girince, en yakın dostu Patroklos Akhilleus’un zırhını giyerek savaşa katılmış ve Troialı kahraman Hektor’un eliyle can vermiştir.

• Hektor’la Düello ve İntikam: Dostunun acısıyla yeniden sahalara dönen Akhilleus, Hektor’u düelloda yenmiş ve cesedini arabasının arkasında sürükleyerek büyük bir yas ve öfke döngüsü yaratmıştır. Ancak daha sonra yaşlı kral Priamos’un yalvarışlarına dayanamayarak Hektor’un ölüsünü babasına teslim etmiştir.

Trajik Sonu

Anlatıların geç dönem versiyonlarına göre Akhilleus, Troia kapılarındaki Thymbra Apollon tapınağında, Priamos’un kızı Polyksene’ye duyduğu aşk nedeniyle silahsız girdiği bir buluşmada pusuya düşürülmüştür. Apollon’un yönlendirdiği bir okun (veya Paris’in attığı okun) tek zayıf noktası olan topuğuna isabet etmesi sonucu hayatını kaybetmiştir.

Kişiliği ve Mirası

Akhilleus, mitolojide zıtlıkların adamı olarak resmedilir:

• Korkusuz, şiddet yanlısı, şan ve şerefe düşkün bir savaşçıdır.

• Aynı zamanda müzisyen ruhlu, dostu Patroklos’a ve aşkı Briseis’e derinden bağlı, dostunun kaybıyla yıkılan yaslı bir kahramandır. Düşmanına karşı merhamet gösterebilen (Priamos sahnesi) bir yapısı vardır; hatta Ölüler Diyarı'nda bile oğlu Neoptolemos'un yiğitliğini duyunca sevinecek kadar evladına düşkündür.

• Helenistik dönem stoacıları onu tutkularının esiri olarak eleştirirken, Büyük İskender gibi tarihi liderler ona hayranlık duymuş ve onu kendine örnek almıştır.

Kaynaklar

Erhat, A. (1996). Mitoloji Sözlüğü. Remzi Kitabevi.

Grimal, P. (2012). Mitoloji Sözlüğü : Yunan ve Roma (S. Tamgüç, Çev.). Kabalcı Yayınevi.

Homeros. (2014). İlyada (A. Erhat ve A. Kadir, Çev.). Türkiye İş Bankası Yayınları.

Belleğin Azmi

Belleğin Azmi, Salvador Dali, 1931.

Belleğin Azmi (The Persistence of Memory), Sürrealizm akımının en ikonik ve tanınan yapıtlarından biri olarak, Salvador Dalí'nin gerçek ile hayal arasındaki sınırı erittiği büyüleyici bir düş dünyasını sunar. 1931 yılında tamamlanan ve sadece 24 × 33 cm boyutlarında olan bu küçük tuval; sert ve nesnel zaman kavramını alaycı bir yaklaşımla sarsan, eriyen cepler ve sarkan saat imgeleriyle bellek, zaman ve çürüme temalarını işler. Tablonun merkezinde yer alan tuhaf, eğrilmiş insan yüzü silüeti—Dalí’nin kendi yüzünden ilham aldığı ve düş hallerini simgeleyen bir otoportre olarak kabul edilir—ve kuruyan zeytin ağacı gibi unsurlar, izleyiciyi katı gerçekliğin çöktüğü bir rüya atmosferine davet eder. Altın sarısı saatin üzerini saran karıncalar çürümeyi ve sanatçının böcek korkusunu temsil ederken; arka planda yükselen Cap de Creus kıyıları ve Puig Pení dağının gölgesi, Dalí’nin doğup büyüdüğü Katalonya coğrafyasına duyduğu derin bağlılığı gözler önüne serer.

Eserin merkezindeki "yumuşak saatler" imgesi, zamanın göreliliği ve uzamın esnekliği üzerine kurulmuş derin bir sürrealist meditasyondur. Sanat tarihçileri bu imgeyi genellikle Einstein’ın Görelilik Kuramı ile bağdaştırsa da, Dalí bu fikri güneşte eriyen bir Kamamber (Camembert) peynirinden ilham alarak geliştirdiğini dile getirmiştir. Sanatçı, kendi zihnini ve bilinçaltını özgür bırakmak adına "paranoyak-kritik yöntem" adını verdiği bir süreç uygulamış; bu sayede rüyalarında karşılaştığı mantık dışı imgeleri titiz ve gerçekçi bir fırça tekniğiyle tuvale aktarmıştır. İlk kez 1932’de New York’ta sergilenen ve ardından Museum of Modern Art (MoMA) koleksiyonuna katılarak çağdaş sanatın simgelerinden biri haline gelen yapıt, zamanın mutlaklığına meydan okuyan duruşuyla izleyicileri kendi algı dünyalarını sorgulamaya teşvik etmeye devam etmektedir.

Kaynaklar

Britannica. The Persistence of Memory.

Wikiart. The Persistence of Memory.

Wikipedia. The Persistence of Memory.

Herakles

Herakles ve Nemea Aslanı, Peter Paul Rubens, 1615 civarı.

Yunan mitolojisinin en derin iz bırakan figürlerinden biri olan Herakles, fiziksel dayanıklılığın ve yenilmez insan iradesinin simgesidir. Kadın mitosunda Helene ne anlam ifade ediyorsa, erkek mitosunda Herakles tam olarak o yeri tutar. Özellikle Dor boylarının kahramanlık anlayışını benliğinde toplayarak ulusal bir simgeye dönüşen Herakles; doğanın yıkıcı güçlerine, felaketlere ve canavarlara karşı durarak insanlığa iyilik getirmiştir.

Ancak bu büyük güç, ardında trajik bir kader barındırır. Herakles kahraman olmayı kendisi seçmemiş, doğuştan sahip olduğu olağanüstü kuvvetten keyif almamıştır. Aksine, zaman zaman kontrol edemediği bu gücü yüzünden iradesi dışında suçlar işlemiş, zihinsel dengesizlikler ve cinnet krizleri yaşamıştır. O, ömrü boyunca insafsız bir efendinin buyruğunda yaşamak zorunda kalan, çilesi ölümüne dek bitmeyen bir kederin taşıyıcısıdır.

1. İsmi ve Doğuşu

• Gerçek Adı: Kahramanın asıl adı, dedesi Alkaios’a atfen Alkides’tir. "Hera'nın ünü/övüncü" anlamına gelen Herakles ismi kendisine daha sonra Pythia kâhini tarafından verilmiştir (Her ne kadar köken olarak kahraman anlamına gelen "heros" sözcüğüyle ilişkisi daha güçlü görülse de).

• Soyu: Herakles, anne tarafından Alkmene, ölümlü baba tarafından ise Amphitryon’un oğludur; her iki taraf da Perseus ile Andromeda soyundan gelir. Baştanrı Zeus, Alkmene’yi kandırarak onunla birlikte olmuş ve Alkmene aynı gece hem Zeus’tan Herakles’e hem de Amphitryon’dan İphikles’e gebe kalmıştır.

2. Kıskançlık, Trajedi ve Kaderin Başlangıcı

Hera’nın Herakles’e olan kini, kahraman henüz doğmadan başlamıştır:

• Hakkının Çalınması: Zeus, Perseus soyundan ilk doğacak çocuğun insanlara hükümdar olacağını ilan edince Hera, Eileithyia aracılığıyla Sthenelos’un karısının doğumunu öne çekip Alkmene’nin doğumunu geciktirmiştir. Böylece krallık hakkı Herakles yerine Eurystheus’a geçmiştir.

• Beşikteki Yılanlar: Herakles henüz 8 aylık bir bebekken, Hera onu ve ikizi İphikles’i boğması için beşiklerine iki dev yılan göndermiştir. İphikles korkudan çığlık atarken, Herakles iki eliyle yılanları boğazlarından sıkarak öldürmüştür.

• Eğitimi ve İlk Başarıları: Kahraman; Amphitryon’dan araba kullanmayı, Eurytos’tan ok atmayı, Linos’tan ise saz çalmayı öğrenmiştir. 18 yaşına geldiğinde Kithairon aslanını öldürmüş, bu başarısı üzerine Kral Thespios onun 50 kızıyla yatmasını sağlamıştır (Herakles her gece yorgunluktan farklı bir kızla olduğunu anlamamış ve 50 oğlu olmuştur). Ardından Thebai’yi haraca bağlayan Orkhomenos Kralı Erginos’u alt etmiş, Thebai Kralı Kreon da ödül olarak kızı Megara’yı ona eş olarak vermiştir.

• Cinnet ve Kefaret: Herakles, Megara’dan olan çocuklarıyla mutlu bir yaşam sürerken Hera’nın musallat ettiği bir cinnet kriziyle kendi çocuklarını öldürmüştür. Kendine geldiğinde derin bir pişmanlıkla arınma arayışına girmiş; Apollon kâhini Pythia’nın yönlendirmesiyle, günahlarının kefareti olarak 12 yıl boyunca Eurystheus’un hizmetine girmeyi kabul etmiştir.

3. Herakles’in On İki İşi

Herakles, yalnız kollarına güvendiği ve yanından ayırmadığı meşe topuzuyla Eurystheus'un emrettiği imkânsız görevleri bir bir tamamlamıştır:

1. Nemea Aslanı: Ok ve topuzun işlemediği bu amansız canavarı çıplak elleriyle boğarak öldürmüş, yüzmeyi başardığı postunu kendisine zırh yapmıştır.

2. Lerna Ejderi (Hydra): Bataklıkta yaşayan 9 kafalı zehirli ejderin kafalarını kesmiş, ölümsüz olan son kafayı dev bir kayanın altına gömmüştür.

3. Erymanthos Yaban Domuzu: Canlı getirilmesi istenen korkunç domuzu aylarca izlemiş, bir ağ yardımıyla yakalamıştır. (Eurystheus hayvanı görünce korkudan bir fıçıya saklanmıştır.)

4. Kyreneia Geyiği: Apollon ve Artemis’in korumasındaki altın boynuzlu, tunç ayaklı sihirli geyiği tam bir yıl boyunca kovaladıktan sonra hafifçe yaralayarak yakalamıştır.

5. Stymphalos Gölünün Kuşları: İnsan etiyle beslenen bronz gagalı ve pençeli kuşları, Athena’nın verdiği zillerle ürkütüp oklarıyla avlamıştır.

6. Augias’ın Ahırları: Yıllardır biriken ve toprağı bereketsizleştiren gübreleri temizlemek için Alpheios ve Peneios nehirlerinin yataklarını değiştirip suları ahırlardan akıtmıştır.

7. Girit Boğası: Poseidon’un kudurttuğu ve Girit ekinlerini mahveden boğayı boynuzlarından tutarak Yunanistan’a getirmiştir.

8. Diomedes’in Atları: Trakya Kralı Diomedes’in insan eti yiyen vahşi atlarını ele geçirmek için kralı öldürmüş ve kendi atlarına yem etmiştir.

9. Amazonlar Kraliçesi Hippolyte: Eurystheus’un kızı için Hippolyte’nin büyülü kemerini almaya gitmiş, çıkan çatışmada kraliçeyi öldürerek kemeri almıştır.

10. Geryoneus’un Sürüleri: Dünyanın batı ucundaki üç gövdeli dev Geryoneus’u ve bekçilerini öldürerek sığır sürüsünü getirmiştir. (Bu yolculuk sırasında Cebelüttarık’a "Herakles Sütunları"nı dikmiş, çöl sıcaklığına kızıp Güneş'e ok çekince Helios ona altın sandalını vermiştir.)

11. Batı Kızlarının Altın Elmaları: Nympha’ların koruduğu altın elmaları almak için gökyüzünü omuzlarında taşıyan Atlas ile anlaşmış, yükü geçici olarak devralıp elmaları getirtmiştir.

12. Kerberos’un Kaçırılması: Görevlerin en zorudur. Yeraltı dünyasına (Hades) inip üç kafalı muhafız köpek Kerberos’u silahsız yakalayarak yeryüzüne çıkarmış, Eurystheus’u dehşete düşürdükten sonra hayvanı Hades’e geri götürmüştür.

4. Son Yılları, Ölümü ve Ölümsüzlük

12 işi bittikten sonra da Herakles’in çilesi sona ermemiştir. Ok yarışmasında kazandığı İole’nin kendisine verilmemesi üzerine öfkeye kapılıp İphitos’u öldürmüş, kefaret olarak Lydia Kraliçesi Omphale’nin yanında kadın kılığında yün eğirerek kölelik yapmıştır.

Daha sonra Kalydon’a giderek Deianeira ile evlenmiştir. Bir yolculuk sırasında at-adam (kentaurlar) Nessos, Deianeira’ya saldırmış; Herakles onu zehirli okuyla vurmuştur. Nessos ölmeden önce Deianeira’ya kocasının sevgisini koruyacağını iddia ettiği büyülü bir kan (iksir) bırakmıştır.

Yıllar sonra Herakles, Eurytos’u cezalandırıp kızı İole’yi yanına alınca Deianeira kıskançlığa kapılmış ve Nessos’un zehirli kanına batırılmış bir gömleği Herakles’e göndermiştir. Gömleği giyer giymez zehir etiyle bütünleşmiş, Herakles dayanılmaz acılar içinde kıvranmaya başlamıştır. Hatasını anlayan Deianeira kendini asmış, acıya dayanamayan Herakles ise Oita Dağı'nın tepesinde bir odun yığını hazırlatarak kendini yaktırmıştır.

Sonuç: Alevlerin içinde arınan Herakles’in fani yönü yok olmuş, ruhu Zeus tarafından Olympos’a çıkarılmıştır. Burada tanrılar katına kabul edilen kahraman, Hebe ile evlendirilerek ölümsüzlüğe kavuşmuştur. Hem bir kahraman hem de bir tanrı olarak tapım gören Herakles; kötülüğü cezalandıran, doğanın yıkıcı güçlerini yenen yürekli bir dev ve soyundan gelenlerle Peloponnesos'a hükmeden Yunan yarımadasının efsanevi atası kabul edilir.

Kaynaklar

Apollodoros. (2017). Bibliotheka: Yunan Mitolojisi (N. Nirven, Çev.; J.G. Frazer, Sunuş ve Notlar). İmge Kitabevi.

Erhat, A. (1996). Mitoloji Sözlüğü. Remzi Kitabevi.

Grimal, P. (2012). Mitoloji Sözlüğü : Yunan ve Roma (S. Tamgüç, Çev.). Kabalcı Yayınevi.