Ksenophon

Ksenophon'un mermer büstü, fotoğraf: Carole Raddato, Wikimedia Commons, CC BY-SA 2.0

MÖ 430-355 yılları arasında yaşayan Ksenophon, Herodotos ve Thukydides'ten sonra Eski Yunan tarihçiliğinin en önemli ismi olarak görülür. Atinalı bir aristokrat olan Gryllos'un oğludur ve iyi bir eğitim almıştır. Platon'un çağdaşı ve Sokrates'in öğrencisi olan yazar, en çok MÖ 401'deki Kunaksa yenilgisinin ardından Yunan paralı askerlerin dönüşünü anlattığı Anabasis (daha çok bilinen adıyla Onbinlerin Dönüşü) adlı eseriyle tanınır.

Ksenophon, Peloponnessos Savaşları'ndan Atina'nın yenik çıkmasının ardından, Pers tahtında hak iddia edip ağabeyi II. Artakserkses'e karşı ayaklanan Batı Anadolu Satrabı Kyros'un hizmetine girmiştir. MÖ 401 yılında yapılan ve Kyros'un hayatını kaybettiği Kunaksa Savaşı'nın ardından Yunan paralı askerlerinin komutasını almış ve onları önce Karadeniz kıyılarına, sonra da Trakya'ya geri getirmiştir. Ksenophon, bu seferi 7 kitaptan oluşan ünlü eseri Anabasis'te anlatmıştır. Eser, Anadolu halkları, coğrafyası, gelenek ve görenekleri hakkında değerli bilgiler vermektedir.

Ksenophon'un bir diğer önemli eseri ise Hellenika (Yunan Tarihi)'dır. Yazar, 7 kitaptan oluşan bu eserinde MÖ 411-362 yılları arasındaki yaklaşık 50 yıllık Yunan kent devletleri tarihini anlatır. Eser, Thukydides'in MÖ 411 yılına kadar anlattığı Peloponnessos Savaşları adlı kitabının devamı niteliğindedir. Ksenophon, Hellenika'da olayları MÖ 411 yılından alır ve MÖ 362'deki Mantineia Savaşı'na kadar anlatır.

Ksenophon, Sparta yanlısı siyasi görüşlere sahip olması ve MÖ 394 yılındaki Koroneia Savaşı'nda Sparta için savaşması neticesinde Atina'dan sürgün edilmiştir. Bunun üzerine, Sparta tarafından Olympia, Elis yakınlarındaki Scillus şehrinde kendisine tahsis edilen bir çiftlikte yaşamaya başlamış ve eserlerinin büyük bir kısmını sürgünde olduğu bu dönemde yazmıştır. Sürgün kararı, oğullarından Gryllos'un Mantineia Savaşı'nda Atina için savaşırken ölmesi onuruna kaldırılmıştır. Fakat Ksenophon'un bundan sonra Atina'ya dönüp dönmediği belirsizdir. Diogenes Laertios'a göre MÖ 355'te Korinthos'ta eceliyle ölmüştür (Diogenes Laertios, II. 56).

---

Başlıca Eserleri:

• Onbinlerin Dönüşü (Anabasis)

• Yunan Tarihi (Hellenika)

• Kyros'un Eğitimi (Kyrou Paideia)

• Sokrates'in Savunması (Apologia Sokratus)

• Sokrates'ten Anılar (Apomnemoneumata Sokratus)

• Lakedaimonialıların Devleti (Lakedaimonion Politeia)

• Şölen (Symposion)

• Ev Yönetimi (Oikonomikos)

• Binicilik Üzerine (Peri Hippeis)

• Avcılık Hakkında (Kynegetikos)

Kaynaklar

İplikçioğlu, B. (2015). Eskibatı Tarihi I, Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.

Laertios, D. (2003).  Ünlü Filozofların Yaşamları ve Öğretileri, (çev. Candan Şentuna), İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.

Tekin, O. (2015). Eski Yunan ve Roma Tarihine Giriş. İstanbul: İletişim Yayınları.