Samothrake Nikesi

Samothrake Nikesi, fotoğraf: M. Özveren, Louvre Müzesi.

Samothrake Nikesi ya da bilinen adıyla Kanatlı Zafer Heykeli, Helenistik dönemin en görkemli ve teknik açıdan en kusursuz eserlerinden biri olarak kabul edilir. MÖ 2. yüzyılın başlarında, muhtemelen bir deniz zaferini kutlamak amacıyla Rodoslular tarafından yaptırıldığı ve Semadirek (Samothrake) adasındaki Büyük Tanrılar Tapınağı kompleksine yerleştirildiği düşünülmektedir. 1863 yılında Fransız konsolos Charles Champoiseau tarafından parçalar halinde bulunan bu devasa eser, günümüzde Louvre Müzesi’nin en simgesel parçalarından biridir. Heykel, Yunan zafer tanrıçası Nike’yi, bir geminin pruvasına inerken betimler.

Heykelin sanatsal başarısı, taşın sertliğine rağmen rüzgârın etkisini olağanüstü bir gerçekçilikle yansıtmasında yatar. Nike’nin üzerindeki giysiler, Helenistik dönemin zengin dokusunu sergiler: Vücuduna yapışan ince "khiton" (tunik) "ıslak kumaş" tekniğinin zirvesini temsil ederken, sol bacağından aşağı süzülen ve rüzgârla savrulan daha kalın kumaşlı "khimation" (pelerin) dinamik bir enerji yaratır. Kanatların görkemli açılışı ve gövdenin hafif ileriye dönük duruşu, izleyiciye o anın canlılığını ve denizden esen şiddetli rüzgârı hissettirir.

Heykelin fiziksel yapısı ve anıtsal ölçeği, onun ilahi etkisini pekiştirir. Kanat uçlarına kadar yaklaşık 3,28 metre yüksekliğinde olan Nike heykeliyle kaidesi birbirinden farklı malzemeler kullanılarak yapılmıştır. Tanrıça, antik dünyada kalitesiyle bilinen Paros adasından çıkarılan bembeyaz Paros mermerinden yontulmuştur. Üzerinde yükseldiği gemi kaidesi ise Rodos’a özgü, daha koyu tonlu gri Lartos mermerinden yapılmıştır. Bu malzeme seçimi, figürün parlaklığı ile kaidenin mat dokusu arasında estetik bir zıtlık oluşturur.

Eserin başı ve kolları kayıp olsa da, bu durum heykelin ifade gücünü azaltmamış, aksine ona gizemli ve zamansız bir estetik kazandırmıştır. Yapılan araştırmalar, sağ kolun havaya kalkmış olduğunu ve muhtemelen bir zafer çelengi ya da boru tuttuğunu işaret etse de, mevcut haliyle bile zaferin ruhunu ve ilahi gücü sembolize etmeye devam eder. Anatomik detaylardaki hassasiyet ve kumaş kıvrımlarındaki ışık-gölge oyunları, heykeltıraşın mermeri adeta havayla yoğurduğunu kanıtlar. Bugün Louvre’un merdivenlerinde duran Nike, hem antik dünyanın teknik becerisini hem de insanlığın zafer idealini temsil eden evrensel bir ikon olmayı sürdürmektedir.

---

Kaynaklar

• Britannica, Winged Victory of Samothrace.

• Khan Academy, Nike (Winged Victory) of Samothrace.

• Smarthistory, Nike (Winged Victory) of Samothrace.

• World History Encyclopedia, Winged Victory: the Nike of Samothrace.