Colosseum

Colesseum (Kolezyum), fotoğraf: M. Özveren, 2023.

MS 1. yüzyılda Flavianus hanedanı imparatorları Vespasianus, Titus ve Domitianus döneminde inşa edilen Colosseum (Amphitheatrum Flavium), Eski Roma'nın gücünü ve ihtişamını sergilemek amacıyla yükseltilmiştir. MS 72 civarında İmparator Nero'nun eski sarayının göleti üzerine inşa edilmeye başlanan yapı, halka açık devasa bir eğlence merkezi olarak tasarlanmıştır. Yaklaşık 50.000 kişilik seyirci kapasitesine sahip olan amfitiyatro; gladyatör dövüşleri, vahşi hayvan avları, tiyatral gösteriler ve hatta alanın suyla doldurulmasıyla gerçekleştirilen deniz savaşı canlandırmalarına (naumakhia) ev sahipliği yapmıştır. Roma toplumunun tüm kesimlerini bir araya getiren bu etkinlikler, hem halkı eğlendirmiş hem de imparatorların cömertliğini ve otoritesini simgelemiştir.

Amfitiyatro, dönemin mühendislik ve mimarlık sınırlarını zorlayan benzersiz tasarımıyla öne çıkmaktadır. Tepelere yaslanmadan tamamen bağımsız bir taşıyıcı sistemle inşa edilen 45 metre yüksekliğindeki bu oval yapı; traverten taşları, tuğla, beton ve hafif ponza taşlarının ustaca kullanımıyla yükselmiştir. Dış cephesinde sırasıyla Dor, İyon ve Korinthos üslubundaki sütunlarla süslenmiş kemerli katlar yer alırken, en üst kata seyircileri güneşten ve yağmurdan koruyan devasa bir kumaş tente (velarium) entegre edilmiştir. Numaralandırılmış 80 farklı girişi sayesinde kalabalığın kolayca tahliye edildiği yapının alt kısmında ise dövüşçülerin ve vahşi hayvanların aniden sahneye çıkarılmasını sağlayan karmaşık bir yer altı koridor ve odalar ağı (hypogeum) yer almaktadır.

Yüzyıllar boyunca heybetini koruyan yapı, Roma İmparatorluğu'nun gerilemesi ve Hristiyanlığın yayılmasıyla birlikte MS 5. yüzyılda kanlı gösterilerin yasaklanması sonucu eski işlevini kaybetmiştir. Depremler, bakımsızlık ve orta çağ boyunca yapı taşlarının başka inşaatlarda kullanılmak üzere taş ocağı gibi yağmalanması nedeniyle ciddi hasar görmüştür. Bir dönem kale, kilise ve hatta hayvan barınağı olarak kullanılan Amphitheatrum Flavium, 18. yüzyıldan itibaren Papa Benedictus XIV'ün koruma kararı ve sonrasındaki arkeolojik çalışmalar sayesinde yok olmaktan kurtarılmıştır. Günümüzde her yıl milyonlarca ziyaretçiyi ağırlayan Colosseum, hem Eski Roma'nın mimari dehasının hem de çalkantılı tarihinin en görkemli tanığı olarak varlığını sürdürmektedir.

Kaynaklar

Britannica. Colosseum.

Wikipedia. Colosseum.

World History Encyclopedia. Colosseum.