Geçmişin Sesi

Ayasofya'da yer alan ve MS. 10. yüzyıla tarihlenen bu mozaikte, I. Konstantinus tahtta oturan Hz. Meryem ve Hz. İsa'ya Konstantinopolis şehrinin bir temsilini sunmaktadır, fotoğraf : Myrabella, Wikimedia Commons, Kamu Malı (Public Domain). Bizans adı, MÖ. 7. yüzyıl ortalarında Yunanistan'dan gelen Megaralı kolonistler tarafından kurulan Byzantion kentinden gelmektedir. Kent adını, Megaralılarca oikistes (kurucu) seçilmiş olan Byzas'tan almıştır. Byzantion ise "Byzas'ın Yeri" anlamına gelmektedir. Kent, Roma İmparatoru I. Konstantinus tarafından MS. 330'da imparatorluğun yeni başkenti yapıldıktan sonra "Nova Roma" (Yeni Roma) olarak adlandırıldı; fakat bir süre sonra kurucusuna atfen, Yunanca "Konstantinus'un Şehri" anlamına gelen Konstantinopolis kullanılmaya başlandı. Kent ahalisi de kendilerini Romalı olarak tanımlıyordu. Peki, "Bizans İmparatorluğu" ifadesi nereden çıktı? Bu ifade, imparatorluk varlığını sürdürürken...

The Roman Saturnalia, John Reinhard Weguelin, 1884, Wikimedia Commons, Kamu malı (Public Domain). Saturnalia, tarım ve hasat tanrısı Saturnus (Eski Yunan'da Kronos) onuruna düzenlenen eski bir Roma festivalidir. Önceleri tek bir gün olarak kutlanmaya başlanmış fakat geç cumhuriyet dönemi itibariyle (MÖ. 133-31) bir haftalık bir festivale dönüşmüştür.  Festivalin kutlandığı tarihler kış gündönümüne denk gelmekte olup, bu dönem günlerin uzamaya başladığı ve doğanın yeniden uyanışa geçtiği yeni bir süreci ifade eder. Romalılar bu festival aracılığıyla tanrı Saturnus'u onurlandırır, geçmiş yılın hasadını kutlar ve gelecek ekim dönemi için bereket dilerlerdi. Saturnalia sadece dini bir ritüelden ibaret değildi; aynı zamanda tüm sosyal kuralların geçici olarak askıya alındığı, bolluk ve eşitliğin hüküm sürdüğü bir kutlama dönemiydi. Romalılar Saturnalia'yı ziyafetlerle, şarkılarla ve birbirlerine hediye vererek geçirirlerdi. İnsanlar evlerini çelenkler ve diğer yeşilliklerle süsl...

Iuvenalis'in hayali bir portresi, S. H. Gimber, 1837, Wikimedia Commons, Kamu malı (Public Domain). "Panem et circenses" terimi MS. 55 - 128 yılları arasında yaşamış olan Romalı şair Decimus Iunius Iuvenalis tarafından Yergiler (Saturae) adlı eserinin X. şiirinde dile getirilmiştir. Kelime anlamı olarak "Ekmek ve Sirk Oyunları" demektir. Bahsi geçen bölümün Türkçesi şöyledir :  " Uzun zamandır kimseye oyumuzu satamaz olduk, Halkımız uzun süre önce kaygılarını sıyırıp attı;  çünkü vaktiyle yetkeler (otoriteler) , baltalar, lejyonlar ve her şeyi veren insanlar şimdi kendilerini sınırladı ve sadece iki şeyi açgözlülükle ister oldu: ekmek ve eğlence (panem et circenses)!" (Yergiler, X. Şiir, 77-81) Iuvenalis bu dizelerde Roma halkının siyasi ve toplumsal yozlaşmasını sert ve acı bir dille eleştirmektedir. Ona göre halk, devletin sağladığı yiyecek yardımları (ekmek) ve gösterilerle siyaset ve kamu meselelerine olan ilgisini yitirmiş ve günübirlik hazlar uğ...

  Venüs'ün Doğuşu, Sandro Botticelli, 1484-1486, Uffizi Galerisi, Wikimedia Commons, Kamu malı (Public Domain). Yunan mitolojisine göre Kronos tırpanıyla babası Uranos'u hadım ettikten sonra cinsel organını Akdeniz'e atar. Denizde oluşan köpüklerden aşk ve güzellik tanrıçası Afrodit (Roma mitolojisinde Venüs) doğar ve tanrıça bir deniz kabuğu içerisinde Batı Rüzgarı Tanrısı Zephyros'un üflemesiyle Kıbrıs Adası'na ulaşır. Sandro Botticelli'nin ünlü "Venüs'ün Doğuşu" adlı eseri, tanrıçanın deniz köpüğünden doğuşunu takiben bir deniz kabuğu içerisinde Kıbrıs kıyılarına ulaşmasını betimler. Eserde ortada Venüs bir deniz kabuğu üzerinde çıplak bir haldedir. Elleri ve saçıyla çıplaklığını gizlemeye çalıştığı görülmektedir.  Venüs'ün çıplaklığını gizleme pozu ( İffetli Venüs/Venüs Pudica ) antik heykellerden esinlenmiştir. Ancak Botticelli, Venüs'ü anatomiye tam olarak sadık kalmadan , uzun boyunlu ve abartılı oranlarla resmederek, figüre dünyevi ...