Panem et Circenses

Iuvenalis'in hayali bir portresi, S. H. Gimber, 1837, Wikimedia Commons, Kamu malı (Public Domain).

"Panem et circenses" terimi MS. 55 - 128 yılları arasında yaşamış olan Romalı şair Decimus Iunius Iuvenalis tarafından Yergiler (Saturae) adlı eserinin X. şiirinde dile getirilmiştir. Kelime anlamı olarak "Ekmek ve Sirk Oyunları" demektir. Bahsi geçen bölümün Türkçesi şöyledir : 

"Uzun zamandır kimseye oyumuzu satamaz olduk,
Halkımız uzun süre önce kaygılarını sıyırıp attı; 
çünkü vaktiyle yetkeler (otoriteler), baltalar, lejyonlar ve her şeyi veren insanlar
şimdi kendilerini sınırladı ve sadece iki şeyi açgözlülükle ister oldu:
ekmek ve eğlence (panem et circenses)!" (Yergiler, X. Şiir, 77-81)

Iuvenalis bu dizelerde Roma halkının siyasi ve toplumsal yozlaşmasını sert ve acı bir dille eleştirmektedir. Ona göre halk, devletin sağladığı yiyecek yardımları (ekmek) ve gösterilerle siyaset ve kamu meselelerine olan ilgisini yitirmiş ve günübirlik hazlar uğruna siyasi gücünden vazgeçmiştir. "Sadece iki şeyi açgözlülükle ister oldu: ekmek ve eğlence" ifadeleriyle Roma halkının cumhuriyet döneminde sahip olduğu siyasete ve kamusal meselelere olan ilgisinden neden vazgeçtiği açıkça belirtilmektedir. Iuvenalis'e göre Roma'yı kim yönetirse yönetsin bu iki şeyi sağladığı sürece halkın sesi çıkmayacaktır.

Ona göre yönetim temel ihtiyaçlarını karşılayarak halkın sadakatini satın almıştır. Panem et circenses politikası halkı kontrol altında tutmak, isyanlara ve yönetim karşıtı faaliyetlere girişmesini önlemek adına imparatorlar tarafından başarıyla kullanılan bir sosyal kontrol mekanizmasıdır. Bir nevi insanları tepkisizleştirme politikasıdır denilebilir. Halk yönetim üzerindeki etkisinden bedava ekmek ve gösteriler karşılığında feragat etmiş; Iuvenalis de rahatsız olduğu bu durumu eserinde açıkça dile getirmiştir.

Kaynaklar

Iuvenalis, (2006), Yergiler - Saturae (Ç. Dürüşken - E. Alova, Çev.), İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.