Oidipous

Oidipous ve Sphinks, ressam Jean-Auguste-Dominique İngres, 1808.

Oidipous, Thebai kralı Laios ve İokaste'nin oğullarıdır. Henüz annesinin karnındayken bir kahin tarafından büyüdüğünde babasını öldüreceği ileri sürülür ve bu kehaneti engellemek için Laios tarafından bir dağda terk edilir. Oidipous daha sonra çobanlar tarafından bulunur ve hiç çocukları olmayan Korinthos kralı Polybos ve Merope'ye götürülür.

Polybos ve Marope kendi çocukları gibi baktıkları bebeğe ayak bileklerindeki yaralardan dolayı "Şiş Ayak" anlamına gelen Oidipous adını verirler. Ancak Oidipous büyüyünce Polybos'un gerçek babası olmadığını öğrenir ve bunun üzerine gerçek ailesini bulmak üzere Delphoi kahinine danışmak için saraydan ayrılır. Delphoi kahini ona babasını öldürüp annesiyle evleneceğini söyler. Oidipous bu dönemde Daulis, Thebai ve Lebadeia yollarının kesiştiği Üç Yol'da şans eseri gerçek babası Laios ile karşılaşır ve bir yol verdin-vermedin tartışması nedeniyle öfkelenerek gerçekte kim olduğunu bilmeden onu öldürür. Bu şekilde babasını öldüreceği kehaneti gerçekleşmiş olur.

Daha sonra Thebai'ye gelen Oidipous, Sphinks (Sfenks) adında yarı insan yarı hayvan olan korkunç bir canavarla karşılaşılır. Thebaililerin başlarına bela olan bu canavar karşılaştığı insanlara bilmece sormakta ve bilemeyenleri yemektedir. Sphinks bilmecesini Oidipous'a sorar. Bilmecesi şu şekildedir : "Sabahleyin dört, öğleyin iki, akşamleyin ise üç ayak üzerinde yürüyen nedir?" Oidipous buna "İnsan" diye cevap verir. İnsan hayatının ilk yılları olan bebekliğinde (yani sabahleyin) kolları ve ayakları üzerinde emekler, yetişkin olunca (öğleyin) iki ayağı üzerinde yürür, yaşlandığında (akşamleyin) ise ayakta durmasına yardımcı olsun diye baston kullanır.

Oidipous bilmeceye doğru cevap vermiştir. Bilmecesi çözülen Sphinks üzüntü ve öfkeyle kendini uçurumdan aşağı atar. Bu korkunç yaratıktan kurtulan Thebai halkı ise minnettar oldukları Oidipous'u kralları yapar ve onu Laios'un dul kalan eşi kraliçe İokaste ile evlendirir. İkilinin Eteokles, Polyneikes, Antigone ve İsmene adlarında dört çocukları olur. Fakat İokaste, Oidipous'un öz annesidir ve gerçek ortaya çıkınca İokaste canına kıyar. Oidipous ise kendi gözlerini kör eder ve Thebai'den sürülür. Daha sonra kızı Antigone ile beraber gittiği Attika'da yaşamı son bulur.

KAYNAKLAR

Erhat, A. (1996). Mitoloji Sözlüğü, İstanbul: Remzi Kitabevi.

Kershaw, S. P. (2019). Yunan Mitolojisi Rehber Kitabı, (çev. Şefik Turan), İstanbul: Salon Yayınları.