Memento Mori

Philippe de Champaigne’in 1671 tarihli bu eseri, Memento Mori temasını en yalın haliyle sunar. Soldaki lale hayatın kırılganlığını, ortadaki kafatası ölümü, sağdaki kum saati ise durdurulamaz zamanı temsil ederek insana faniliğini anımsatır.

Eski Roma'nın gösterişli zafer alaylarında, kalabalıkların alkışları arasında muzaffer komutana arkasındaki bir köle şöyle fısıldardı: "Respice post te! Hominem te esse memento! (Arkana bak! Bir insan olduğunu hatırla!)" Bu söz, komutanın başarı ve güç yüzünden kibre kapılmasını önlemek amacıyla söyleniyordu. Kölenin uyarısında doğrudan "ölüm" (mori) kelimesi geçmese de "insan olduğunu hatırla" diyerek aslında doğrudan ölümlülüğe atıf yapılıyordu. Bu fısıltı; komutana ne kadar güçlü olursa olsun diğer insanlar gibi fani olduğunu, bu yüzden kibirden uzak durup alçakgönüllü kalması gerektiğini hatırlatıyordu.

Zamanla bu uzun uyarının bir özeti olarak literatüre geçen "Memento mori" (Öleceğini hatırla) ifadesi; edebiyat, felsefe ve sanat gibi birçok alanda yaygınlaştı. Bu kavram, tarih boyunca hem bir alçakgönüllülük çağrısı hem de yaşamın değerini anlatan köklü bir felsefe disiplini haline geldi.